“Merhamet” diyordu Schopenauer, “kilidin yegâne anahtarı”. Schopenauer’a göre insanın ahlaklı olması ancak merhamet sahibi olmasıyla mümkündür. Yani merhametli kişi, ahlaklı kişidir. Bu düşünce, ancak ütopik bir dünyada kendine yer bulur. Merhamet denilen kavram, kriterlerden oluşan bir kaide kitabı değil ki! Bir duygu ve/veya davranış, kimin merhamet süzgecinden geçecek?
Bir duygu ve davranışın merhametli olup olmadığını ölçecek bir merhametmetre olmadığına göre bir bireyin hissettikleri ya da gerçekleştirdikleri değerlendirme ölçüsünde havada kalacaktır.
Bir kedinin yemek için ağzında tuttuğu kuşu kurtarmak merhametli bir davranış mıdır mesela? Cevap “Evet” ise sadece kuşa merhamet gösterilmiş olur. Peki, kediye merhamet gösterilmeyip ağzında tuttuğu rızkından mahrum etmek merhametsizlik değil mi? Bırakın doğa kendi seyrinde akıp gitsin… En nihayetinde o kuş da daha masum bir solucanla beslenip zalim(!) olmadı mı?
Bir insanın suçu olmadığı halde sırf başka inançtan ya da ırktan olduğu için başka birisini öldürmesi, çoğuna göre ahlaksızlıktır; çünkü merhameti yoktur. Ama bir de ona sorun. Ona göre gerçekleştirdiği fiil, yapılasıdır. Ona göre öldürdüğü kişiye merhamet göstermek doğru değildir; çünkü öldürdüğü kişi, ölümü hak etmiştir. Vicdan ve merhamet duygusunu şekillendiren; inanç, gelenek, tecrübe ve bazen de biyolojidir. Bu yüzden merhametli olmanın bir formülünden bahsedilemez. Bu yüzden dünyada ne kadar insan nefes alıyorsa o kadar merhamet çeşidi vardır. Bu yüzden birine “merhametsiz” yaftası yapıştırdığınızda bilin ki sizden daha merhametli olan niceleri vardır. Onların gözünde ise belki de siz, merhametsizin yani ahlaksızın önde gidenisiniz.
Ah Shopenauer, keşke dünya tek bir merhamet süzgecinden geçebilecek ütopyaya sahip olabilseydi de haklı olsaydın! Bu sayede biz kimin haklı ve ahlaklı olup kimin olmadığını seçebilseydik.
Ahlaklılık, merhametle ölçülemeyecek kadar giriftlik ve çeşitliliğe sahiptir. Ve “ahlak” denen şey, üzerinde tartışılması gereken ama asla üzerinde ittifak kurulamayacak bir yargı bütünüdür.
